Engagement สูง ไม่ได้แปลว่าองค์กรทำงานได้ดี
บางครั้งคนยังทุ่มเท
ผลงานยังออก
ลูกค้ายังได้รับบริการ
องค์กรยังเดินต่อได้ตามปกติ
แต่เบื้องหลังสิ่งเหล่านั้น…
คนอาจกำลังเหนื่อยกับ “ระบบ” มากกว่ากับ “งาน” ของตัวเอง
บางครั้งสิ่งที่ชัดมากในหัวเรา อาจยังไม่ชัดเลยในหัวคนอื่น
คนพูดอาจมีทั้งประสบการณ์ บริบท และภาพทั้งหมดอยู่แล้ว แต่คนฟังอาจได้รับเพียง “เสียงเคาะ” ไม่กี่ครั้ง แล้วต้องพยายามต่อเรื่องที่เหลือเอาเอง
ปัญหาการสื่อสารจึงไม่ได้อยู่แค่ว่า เราพูดชัดหรือยัง แต่อยู่ที่ว่า หลังจากเราพูดจบ ในหัวของอีกคนเกิดภาพอะไรขึ้น
และนี่อาจเป็นบทเรียนสำคัญทั้งสำหรับการสอน การทำงาน และการเป็นผู้นำ
ตลอดหลายสิบปีที่ประเทศไทยเปิดรับเงินลงทุน เทคโนโลยี และบริษัทชั้นนำของโลก เราสามารถเปลี่ยนสิ่งเหล่านั้นให้กลายเป็น “ความสามารถที่ประเทศไทยเป็นเจ้าของ” ได้มากเพียงใด
Stephen Brien ตั้งคำถามนี้ไว้ในบทความ Why Thailand Has Toyota Plants But No Samsung เมื่อเดือนมิถุนายน 2569 และในเดือนสิงหาคม ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ประธาน TDRI ก็นำประเด็น “ทำไมไทยมีโตโยต้า แต่ไม่มีซัมซุง?” มาชวนสังคมไทยคิดต่อ
ถ้าให้เลือก “จุดงัด” เพียงจุดเดียวที่สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของระบบราชการได้กว้างที่สุด และเป็นสิ่งที่ผมเห็นว่าคือต้นน้ำของภาพความบิดเบี้ยวที่สร้างผลกระทบมากที่สุด
เพราะทุกส่วนงานทำแบบเดิมเพียงเพราะต้องการเงิน นักการเมืองก็ฝังโครงการต่าง ๆ ที่ไม่ได้ส่งผลต่อภาพรวมประเทศ อีกทั้งโครงการส่วนมากของประเทศมักเป็นกิจกรรมย่อยแบบปีต่อปี ส่งผลให้กิจกรรมสำเร็จ (100%) แต่เป้าหมายไม่ขยับ และนับความสำเร็จเป็นหน่วยนับ มากกว่า Outcomes
ดังนั้น ผมจึงเลือก “ระบบงบประมาณ” เป็นจุดงัดสำคัญของการเปลี่ยนแปลงประเทศ
GDP ไทยยังโต แต่ทำไมหลายบ้านยังรู้สึกว่า “เงินหายเร็ว ร้านขายยาก งานไม่ค่อยขยับ”?
ตัวเลขเศรษฐกิจไทยไตรมาส 2/2569 มีภาพที่น่าสนใจมากครับ
GDP ไทยยังขยายตัว 1.9% จากปีก่อน และการลงทุนภาคเอกชนกลับโตแรงถึง 13.4% สูงที่สุดในรอบ 54 ไตรมาส
ฟังดูแล้วไม่น่าจะแย่
แต่ในเวลาเดียวกัน โรงงานใช้กำลังผลิตไม่ถึง 60% ธุรกิจเล็กกู้เงินยากขึ้น ผู้บริโภคระวังการใช้จ่าย และต้นทุนของผู้ประกอบการหลายกลุ่มกลับสูงขึ้นมาก
ทั้งหมดนี้ไม่ได้ขัดกันครับ
มันกำลังบอกว่า…
ประเทศไทยมีโอกาสใหม่กำลังเข้ามา แต่แรงส่งจากการเติบโตยังเดินทางมาไม่ถึงประชาชนและธุรกิจทุกกลุ่มพร้อมกัน
และนี่ต่างหากที่ควรเป็นโจทย์ใหญ่ของเศรษฐกิจไทยในช่วงต่อจากนี้
เจลาโต้คือ “ราชาแห่งไอศกรีม” จริงหรือ หรือเป็นไอศกรีมอีกสไตล์หนึ่งที่มีจุดเด่นของตัวเอง?
เมื่อไอศกรีมทั่วไปในร้านค้าปลีกไทยยังมีราคาเริ่มต้นประมาณ 20 บาท ขณะที่เจลาโต้บางร้านมีราคาถ้วยละ 200–400 บาท ส่วนต่างจึงอาจสูงถึง 10–20 เท่าต่อการซื้อหนึ่งครั้ง
แต่ตัวเลขนี้ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเจลาโต้ “แพงเกินไป” เพราะขนาดถ้วย น้ำหนัก ปริมาณอากาศ วัตถุดิบ การบริการ และประสบการณ์ของแต่ละร้านไม่เท่ากัน
การบริหารที่มีทิศทาง ไม่ได้วัดจากจำนวนแผนและโครงการ แต่วัดจากความสามารถในการเลือก จัดลำดับ และรวมทรัพยากรไปสู่ผลลัพธ์ที่สำคัญที่สุด
จีนมองการศึกษาเป็นส่วนหนึ่งของขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ บางที บทเรียนที่สำคัญที่สุดสำหรับไทยจึงไม่ใช่การหาเครื่องมือใหม่
แต่คือการทำให้เครื่องมือทั้งหมดที่เรามี
หยุดเดินคนละทิศ
แล้วกลับมาตอบคำถามเดียวกันว่า
ประเทศไทยต้องการสร้างขีดความสามารถอะไร
และระบบมหาวิทยาลัยของเรา
กำลังช่วยสร้างสิ่งนั้นจริงหรือไม่
จีนไม่ได้เพียงลดการนับ SCI แต่กำลังปฏิรูปทั้ง ไม้บรรทัด–เส้นทางความก้าวหน้า–รางวัล–วิธีตัดสินคุณค่า ให้สอดคล้องกับธรรมชาติของงานมากขึ้น โดยนโยบายจีนผลักการประเมินแบบจำแนกตามสาขาและตำแหน่ง, peer review และ representative works และระบุไม่ให้ใช้จำนวน patent หรือดัชนีการ index/citation ของ paper เป็นเงื่อนไขง่าย ๆ ในการประเมินตำแหน่งอาจารย์.
จะทำอย่างไรให้เด็กที่เกิดต่างเมือง
อยู่ต่างพื้นที่
เรียนต่างโรงเรียน
มีโอกาสเข้าถึงทรัพยากรการศึกษาคุณภาพสูงมากขึ้น
ตลาดแรงงานไม่ได้หยุดรอให้มหาวิทยาลัยปรับหลักสูตร
วันนี้ AI เปลี่ยนงาน
โรงงานเปลี่ยนเป็น smart manufacturing
รถยนต์เปลี่ยนเป็น EV
พลังงานเปลี่ยน
สังคมสูงวัยขยายตัว
biomedicine เติบโต
และอาชีพใหม่เกิดเร็วกว่ารอบปรับหลักสูตรแบบเดิม
คำถามจึงไม่ใช่เพียงว่า
“หลักสูตรตอบตลาดแรงงานหรือไม่”
แต่คือ
**ประเทศมีระบบที่มองเห็นความต้องการของเศรษฐกิจเร็วพอ
และเปลี่ยนข้อมูลนั้นให้กลายเป็นคนได้เร็วแค่ไหน**
จีนไม่ได้ถามแค่ว่า
มหาวิทยาลัยตีพิมพ์ได้มากแค่ไหน
แต่ถามว่า
ความรู้ที่ผลิตขึ้นมา
ถูกแปลงเป็นเทคโนโลยี ผลิตภัณฑ์ บริษัท และความสามารถของประเทศได้จริงหรือไม่
จีนไม่ได้บอกให้ทุกมหาวิทยาลัย
ไปแข่ง Ranking เหมือนกันทั้งหมด
แต่สร้างเงื่อนไขให้บางมหาวิทยาลัย
และบางสาขายุทธศาสตร์
แข็งแรงพอที่จะขึ้นไปอยู่ในสนามโลก
และ *** จัดงบสนับสนุนอย่างเป็นระบบและได้สัดส่วน ***
นี่คือความต่างระหว่าง
การไล่อันดับ
กับการสร้างขีดความสามารถ
เราไม่ควรถามแค่ว่า
มหาวิทยาลัยไทยจะติดอันดับโลกมากขึ้นได้อย่างไร
แต่ควรถามว่า
ระบบมหาวิทยาลัยไทยกำลังสร้างอะไรให้ประเทศ
สร้างความรู้ระดับไหน
สร้างเทคโนโลยีอะไร
สร้างอุตสาหกรรมใด
สร้างคนกลุ่มไหน
สร้างโอกาสให้พื้นที่ใด
และลดช่องว่างของประเทศตรงไหน
ถ้าตอบไม่ได้
ต่อให้มีมหาวิทยาลัยจำนวนมาก
ประเทศก็อาจยังไม่ได้ระบบมหาวิทยาลัยที่ทรงพลัง
# ตอนที่ 1 เรียนรู้แนวคิดการศึกษาของจีน ## จีนไม่ใช่แค่ให้การศึกษา ## แต่ “ตั้งการศึกษาอยู่บนแนวคิดการสร้างชาติ” หลายประเทศมีคำคล้ายกัน คุณภาพการศึกษาประกันคุณภาพมาตรฐานหลักสูตรการประเมินสถาบันการพัฒนากำลังคน แต่คำที่เหมือนกันไม่ได้แปลว่า “คิดเหมือนกัน” กรณีของจีนจึงน่าสนใจมาก เพราะจีนไม่ได้มองการศึกษาเป็นเพียงบริการสาธารณะหรือระบบที่ทำให้เด็กเรียนจนจบ แต่จีนมองการศึกษาเป็น**ระบบผลิตขีดความสามารถของชาติ** ━━━━━━━━━━━━━━━ ในเดือนมกราคม 2025จีนประกาศแผนการศึกษา 2024–2035
